Η Ωραία Ελένη δεν κατέβηκε ποτέ στον Άδη — τουλάχιστον δεν τον επισκέφθηκε ζωντανή! Ένας διάλογος όμως ανάμεσα στον Ερμή και τον Κυνικό φιλόσοφο Μένιππο όταν ο τελευταίος πήγε στον Κάτω Κόσμο, μας δίνει μια ερμηνεία του τι επεφύλαξε η Μοίρα για την Ωραία Ελένη. Και κυρίως, τι επιφυλάσσει η Μοίρα για τις ωραίες αλλά και όλες τις «Ελένες» του πάνω κόσμου!
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Όχι από την αρπαγή της Ωραίας Ελένης — θα μας έπαιρνε τόμους για να τα πούμε όλα: Ιλιάδες και Οδύσσειες, πάθη θεών και ανθρώπων, ανείπωτες καταστροφές, θάνατοι (πολλοί θάνατοι), τέρατα και Νόστος.
Θα πάμε στον 3ο αιώνα π.Χ., όπου έζησε ο Κυνικός φιλόσοφος Μένιππος (300–260 π.Χ.). Πολλά έχουν γραφτεί γι' αυτόν και την ανηλεή σάτιρά του και η φήμη του ήταν μεγάλη, όμως δεν έχει σωθεί κανένα έργο του. Υπήρξε ιδιαίτερα επιδραστικός σε επόμενους φιλοσόφους οι οποίοι έκαναν αναφορές στα έργα του.
Τέσσερις αιώνες αργότερα, ο Λουκιανός (125–180 μ.Χ.) —φιλόσοφος, σατιρικός συγγραφέας, ρήτορας και θαυμαστής του έργου του Μενίππου— συνέγραψε τους «Νεκρικούς Διαλόγους» που σε αντίθεση με τον τίτλο τους είναι σκωπτικοί, αρκετές φορές προκαλούν το γέλιο αλλά ταυτόχρονα είναι και βαθιά φιλοσοφημένοι. Σε πολλούς από τους διαλόγους, ο Μένιππος, ευρισκόμενος (εκών-άκων) στον Άδη, συνδιαλέγεται άλλοτε με τον Χάροντα και άλλοτε με τον ψυχοπομπό Ερμή.
Σε έναν από αυτούς τους διαλόγους, ο Μένιππος ζητά από τον Ερμή να του δείξει πού βρίσκονται όλοι οι ωραίοι και οι ωραίες του παρελθόντος. Όταν ο Ερμής του δείχνει έναν σωρό από κόκκαλα, ακολουθεί ο εξής διάλογος :
Μένιππος: «Ὀστᾶ μόνα ὁρῶ καὶ κρανία τῶν σαρκῶν γυμνά, ὅμοια τὰ πολλά». (Δεν βλέπω παρά μόνο κόκκαλα και κρανία γυμνά από σάρκα, που τα περισσότερα μοιάζουν μεταξύ τους).
Ερμής: Κι όμως, αυτά τα κόκκαλα είναι που εγκωμιάζουν όλοι οι ποιητές, κι εσύ τώρα φαίνεται να τα περιφρονείς.
Μένιππος: Την Ελένη σε παρακαλώ να μου δείξεις, γιατί δεν μπορώ να την διακρίνω μόνος μου.
Ερμής: «Τουτὶ τὸ κρανίον ἡ Ἑλένη ἐστίν». (Αυτό το κρανίο είναι η Ελένη).
Ένα κρανίο, λοιπόν. Ένα σκέτο κρανίο απογυμνωμένο. Τα «οστά τα γεγυμνωμένα» που αναφέρει και ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός στη ορθόδοξη νεκρώσιμη ακολουθία «Εις Κεκοιμημένους». Και τα δύο κείμενα, με διαφορά αιώνων, συναντιούνται στην απόλυτη εξίσωση του θανάτου.
Εκεί όπου βασιλείς και στρατιώτες, δίκαιοι ή αμαρτωλοί, ωραίοι ή άσχημοι, κείτονται ίσοι.
Γυμνά κρανία και ένας σωρός από κόκκαλα...
Σ.Σ Το απόσπασμα από τον Νεκρικό Διάλογο του Λουκιανού είναι σε μετάφραση του λογοτέχνη Ιωάννου Κονδυλάκη (1861-1920).
Κείμενο: Μαριάννα Καραβασίλη