Όταν ήμουν μικρή, ο πατέρας μου συνήθιζε κάθε Χριστούγεννα και κάθε Πάσχα να με πηγαίνει στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων Πεχλιβανίδη, όπου με άφηνε να διαλέξω δέκα Κλασσικά εικονογραφημένα. Αυτό ήταν το δώρο μου για τις γιορτές κι αυτό ήταν και το πιο αγαπημένο δώρο απ’όσα έπαιρνα κάθε φορά! Γιατί είχα μανία με αυτά τα περιοδικά-βιβλία. Πολύ μικρή με τα Μικρά κλασσικά Εικονογραφημένα κι αργότερα με τα Κλασσικά Εικονογραφημένα κ είχα φτιάξει και μια μεγάλη συλλογή (η οποία δυστυχώς κατέληξε στα σκουπίδια στην διάρκεια μίας μετακόμισης… «μεγάλωσες πια…τί τα θες αυτά;» Και χρουπ, στον κάδο των αχρήστων.) Μην σας κουράζω με τα παιδικά μου κατάλοιπα όμως, ας δούμε καλύτερα τί ακριβώς ήταν αυτά τα Κλασσικά και από πού κρατάει η σκούφια τους.

Η Γέννηση μιας «Εικονογραφημένης» Επανάστασης

Αυτή η «μανία» που είχαμε πολλά παιδιά στην Ελλάδα, είχε ξεκινήσει κάμποσα χρόνια πριν στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Το 1941, ο Albert Kanter είχε μια επαναστατική ιδέα για την εποχή: να χρησιμοποιήσει τη δημοφιλή φόρμα των κόμικς για να φέρει τους νέους σε επαφή με την παγκόσμια λογοτεχνία. Κυκλοφορεί το πρώτο τεύχος με τίτλο «Classic Comics». Το νούμερο 1 ήταν οι «Τρεις Σωματοφύλακες» (The Three Musketeers). Το πείραμα πέτυχε και το 1947 η σειρά μετονομάστηκε επίσημα σε Classics Illustrated, τονίζοντας τον εκπαιδευτικό της χαρακτήρα. Μάλιστα, πολλά σχολεία στις ΗΠΑ άρχισαν να τα χρησιμοποιούν ως βοηθήματα για τους μαθητές που δυσκολεύονταν με τα μεγάλα κείμενα. Τα τεύχη δεν αποσύρονταν ποτέ· ανατυπώνονταν συνεχώς για δεκαετίες, ταξιδεύοντας σε περισσότερες από 25 χώρες, από τη Μεγάλη Βρετανία μέχρι τη Βραζιλία, και συστήνοντας τον Ουγκώ και τον Σαίξπηρ σε εκατομμύρια μικρούς αναγνώστες.

Για να κερδίσει την αποδοχή των κριτικών, ο Kanter προσέλαβε μερικούς από τους καλύτερους εικονογράφους της εποχής (όπως ο Lou Cameron και ο Murphy Anderson). Μετά το 1950, τα εξώφυλλα έγιναν πιο καλλιτεχνικά, συχνά με ελαιογραφίες, δίνοντας στο περιοδικό μια αίσθηση «σοβαρού» βιβλίου. Η άνοδος όμως της τηλεόρασης, άλλαξε τα γούστα των νεαρών κι έτσι η παραγωγή νέων τευχών σταμάτησε στις ΗΠΑ το 1971.

Η «Ατλαντίδα» του Πεχλιβανίδη

Στην Ελλάδα, η μαγεία ξεκίνησε την 1η Μαρτίου του 1951. Οι αδελφοί Πεχλιβανίδη, μέσω των εκδόσεων «Ατλαντίς», πήραν το ρίσκο και κυκλοφόρησαν το πρώτο τεύχος, τους «Αθλίους» του Βίκτορος Ουγκώ. Ήταν μια εκδοτική επανάσταση: η τετράχρωμη εκτύπωση offset ήταν κάτι πρωτόγνωρο για τα ελληνικά δεδομένα. Η ανταπόκριση ήταν τέτοια που σύντομα δημιουργήθηκε η περίφημη Ελληνική Σειρά. Σπουδαίοι λογοτέχνες, όπως ο Βασίλης Ρώτας, και μεγάλοι ζωγράφοι, όπως ο Κώστας Γραμματόπουλος, ανέλαβαν να «ντύσουν» με εικόνες την ελληνική μυθολογία και την ιστορία του ’21, κάνοντας τα Κλασσικά ένα απαραίτητο συμπλήρωμα κάθε παιδικής βιβλιοθήκης.

Η Ελλάδα και η Βραζιλία θεωρούνται οι δύο χώρες που «τίμησαν» περισσότερο το πνεύμα του Albert Kanter, καθώς ήταν οι μόνες που επένδυσαν τόσο πολύ στην παραγωγή πρωτότυπου εγχώριου υλικού (η δική μας «Ελληνική Σειρά» με την Μυθολογία και το '21), αντί να μένουν μόνο σε μεταφράσεις των αμερικανικών τευχών.

Για τους πιο Μικρούς: Τα Μικρά Κλασσικά

Για τις πολύ μικρές ηλικίες, δημιουργήθηκε η σειρά «τα Μικρά Κλασσικά» (αντίστοιχα των αμερικανικών Classics Illustrated Junior που είχαν ξεκινήσει το 1953). Στην Ελλάδα ήρθαν το 1956 και ζωντάνευαν στα μάτια των πιτσιρικιών τα ωραιότερα παραμύθια. Οι αδελφοί Γκριμ, ο Άντερσεν και ο Αίσωπος έπαιρναν ζωή με  χρώματα τόσο έντονα και καθαρά, που ακόμα κι αν δεν ήξερες να διαβάζεις, μπορούσες να «χαθείς» με τις ώρες μέσα στις σελίδες τους.

 Η εβδομαδιαία χαρά μας κρεμασμένη στο περίπτερο

Ύστερά από τόσα χρόνια σκέφτομαι πως, μπορεί οι δικές μας συλλογές να χάθηκαν σε κάποιες μετακομίσεις, κι άλλες να πωλούνται στο Μοναστηράκι, όμως τα Κλασσικά Εικονογραφημένα, έπαιξαν σπουδαίο ρόλο την εποχή εκείνη. Πώς να ξεχάσω την λαχτάρα με την οποία περίμενα να δω ένα καινούργιο Κλασσικό κρεμασμένο στο περίπτερο; (Όχι πως το αγόραζα πάντα, αλλά ενημερωνόμουν για τις νέες κυκλοφορίες) Μεγάλη υπόθεση τα Κλασσικά Εικονογραφημένα κι ας είναι αδύνατον σε όσους δεν τα έζησαν να καταλάβουν… Κατάφεραν να κάνουν γνωστά σε μια μεγάλη μερίδα παιδιών και νέων, τα σπουδαιότερα μυθιστορήματα. Μας έκαναν να αναζητήσουμε  - σε μεγαλύτερη ηλικία- το πρωτότυπο βιβλίο, μας έμαθαν να αγαπάμε το διάβασμα, να εκτιμάμε την τέχνη της εικονογράφησης και, τελικά, μας χάρισαν μερικές από τις πιο όμορφες αναμνήσεις των παιδικών μας χρόνων.

Κείμενο: Marlykon