Ο Αθανάσιος Διάκος ανήκει στους μείζονες πρωταγωνιστές της Επανάστασης του 1821, τόσο για το απαράμιλλο θάρρος του, όσο και για τον απίστευτα βίαιο θάνατό του.

Πρωταγωνιστής σημαντικών στιγμών της Επανάστασης, με κορυφαία στιγμή τη μάχη του ίδιου έναντι του Ομέρ Βρυώνη στην Αλαμάνα το 1821, στις 23 Απριλίου, η οποία οδήγησε και στην ήττα του Διάκου. Βρισκόμενος απέναντι στην προσπάθεια των Τούρκων να τον πείσουν να αρνηθεί την πίστη του, εκείνος αναφώνησε την αθάνατη φράση

   "Εγώ Γραικός γεννήθηκα, Γραικός θε να πεθάνω! "

Οι Τούρκοι τον οδήγησαν σε θάνατο μαρτυρικό την επομένη μέρα, στις 24 Απριλίου του 1821.  Ο ανασκολοπισμός (όπως μάθαμε να λέμε το σούβλισμα), είναι ένας από τους πιο φρικιαστικούς θανάτους που από τον Ηρόδοτο μέχρι την εποχή της Επανάστασης του ’21 τοποθετείται στους πιο επώδυνους για τον άνθρωπο που τον υφίσταται.

Το κορμί του Διάκου μπορεί να το θανάτωσε και να το αλλοίωσε το μίσος της Τουρκιάς, ωστόσο η ψυχή του έτρεξε και κρύφτηκε μέσα στις γενναιότερες σελίδες της Ελληνικής ιστορίας.

  Ελαιογραφία. Διονύσιος Τσόκος, 1861.

Αητός της Ρούμελης, αρματολός της Λιβαδειάς, ο Αθανάσιος Διάκος γεννήθηκε το 1798 στην Άνω Μουσουνίτσα (σημ. ονομασία Αθ. Διάκος) τόπο καταγωγής του πατέρα του, ενώ η μητέρα είχε καταγωγή από την κοντινή Αρτοτίνα. Το ότι τα δυο χωριά ερίζουν για την καταγωγή του Αθανασίου Διάκου λίγη σημασία έχει πια μπροστά στο μέγεθος της αντρειοσύνης του. Όπως ελάσσονα σημασία έχει αν λεγόταν Μασαβέτας ή Γραμματικός. Υπήρξε ένας μεγάλος αγωνιστής με όνειρο ζωής να δει την πατρίδα του να απολαμβάνει το αγαθό της ελευθερίας.

Οδηγημένος από την μητέρα του πέρασε τα νεανικά του χρόνια στο μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στην Αρτοτίνα. Εξ αιτίας της βαθιάς Χριστιανικής του πίστης, ακολούθησε αρχικά τον δρόμο της ιεροσύνης και είχε χειροτονηθεί διάκονος. Στο μοναστήρι ο σημερινός επισκέπτης μπορεί να δει και το κελί όπου μόνασε. 

Αν κάτι δεν είναι ευρέως γνωστό για τον Αθανάσιο Διάκο, είναι ότι υπήρξε και ένας άνδρας με μία αντικειμενικά όμορφη εμφάνιση. Το κορμί του περήφανο και λεβέντικο, μάταια προσπαθούσε να το κρύψει το ράσο.

Στο πλαίσιο του λαϊκού μύθου, υπάρχει ένα περιστατικό της ζωής του που ακόμα δεν έχει πιστοποιηθεί ως προς την εγκυρότητά του.

Όταν ως νεαρός ιερέας περπατούσε στην Αρτοτίνα, τον προσέγγισε ένας Τούρκος, ο οποίος του έκανε ένα σχόλιο ιδιαίτερα απρεπές. Ο ίδιος θόλωσε, καθώς ήταν και σε κατάσταση μη πολέμου, δολοφονώντας τον Τούρκο σε μία στιγμή βρασμού ψυχής.

Αυτό το γεγονός ποτέ δεν πιστοποιήθηκε, καθώς η ζωή και ιδίως το μαρτυρικό τέλος του  έγινε κτήμα του λαού και διανθίστηκε με λαϊκούς μύθους και ιστορίες.

Αυτό αναδεικνύει την τεράστια επιρροή του Αθανάσιου Διάκου στο λαϊκό υποσυνείδητο, φανερώνει την έντονη ορμή και δύναμή του, όπως και του πόσο εύκολα μπορούσε από πράος ιερωμένος να μεταμορφωθεί σε έναν αδάμαστο πολεμιστή.

  Κείμενο: Μαρία Σκαμπαρδώνη